Kennis en wijsheid bewegen zich als twee stille rivieren door het menselijke bestaan, soms naast elkaar, soms verstrengeld, maar zelden werkelijk samenvallend. Kennis is de rivier die helder begint bij een bron van feiten, begrippen en verklaringen; zij stroomt snel, verzamelt sedimenten van informatie, draagt de echo’s van boeken, lessen en gesprekken. Zij is het water dat zich laat doorgeven, opscheppen, of overgieten. Wie kennis zoekt, vult zijn handen met woorden en structuren, en voelt zich even rijker, alsof de wereld zich laat ordenen door het verzamelen van haar fragmenten. Maar kennis, hoe noodzakelijk ook, blijft een beweging van buiten naar binnen, een poging om de werkelijkheid te vangen in begrippen die haar nooit helemaal kunnen omvatten.
Wijsheid daarentegen is een trager water, soms nauwelijks zichtbaar, soms slechts hoorbaar als een zachte onderstroom onder de drukte van het denken. Zij ontstaat niet door het verzamelen, maar door het laten bezinken. Waar kennis zich richt op het begrijpen, richt wijsheid zich op het doorzien. Zij vraagt niet om meer, maar om minder, zoals minder haast, minder zekerheden, minder behoefte om de wereld te beheersen. Wijsheid groeit in de ruimte die ontstaat wanneer kennis ophoudt met spreken en de ervaring zelf een stem krijgt. Zij is het vermogen om te voelen wanneer een waarheid moet worden uitgesproken en wanneer zij moet worden gedragen in stilte, en om te weten dat een feit zonder context slechts een schaduw is, om te begrijpen dat het juiste moment soms belangrijker is dan het juiste antwoord.
In het leven van een mens ontmoeten kennis en wijsheid elkaar voortdurend, als twee reizigers die dezelfde weg bewandelen maar met een ander doel. De een wil de kaart begrijpen, de ander de horizon. De een zoekt helderheid, de ander diepte. En toch hebben zij elkaar nodig, want zonder kennis wordt wijsheid blind, en zonder wijsheid wordt kennis leeg en koud. Het is in hun samenspel dat een mens leert om niet alleen te weten wat iets is, maar ook wat het betekent. In die betekenis wordt niet alleen bedoeld hoe iets werkt, maar ook hoe het leeft.
Misschien is het verschil tussen kennis en wijsheid uiteindelijk niet te vinden in de inhoud van wat men weet, maar in de kwaliteit van de aandacht waarmee men leeft. Kennis richt zich op het object, wijsheid op de relatie. Kennis vraagt: wat is dit? Wijsheid vraagt: wat vraagt dit van mij? En in dat subtiele verschuiven van perspectief wordt de wereld niet langer een verzameling feiten, maar een uitnodiging tot aanwezigheid. Zo wordt kennis het zaad, en wijsheid de vrucht. Zo wordt kennis het licht van de dag, en wijsheid de gloed van de schemering. Kennis de stem die uitlegt, en wijsheid de stilte die begrijpt. En zo wordt in de zachte ruimte tussen weten en verstaan het menselijk hart de plek waar beide rivieren samenvloeien tot een stille helderheid die eenvoudig aanwezig is, zonder iets te willen worden. En in dat stille samenvallen herkent de mens zichzelf als een reiziger die niet langer zoekt, maar eenvoudig thuiskomt in het licht dat hij al die tijd met zich meedroeg.
J.J.v.Verre.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten